career path by prof. vijay navale & mahesh narake

प्रिय पालक, जरा हेही लक्षात घ्या!

सुट्टी संपली! शाळेच्या कोऱ्या करकरीत वह्या-पुस्तकांचा खास वास जाणवायला लागलाय! नवा वर्ग, नवे मित्र, नवे शिक्षक... सगळ्याची उत्सुकता मुलांना शाळेकडे खेचू पाहाते. पण त्याच वेळेस 'खूप मजा केलीत! उनाडक्‍या केल्यात! आता सगळं बंद! मुकाट अभ्यासाला लागा.' असे फर्मान वेगवेगळ्या सुरात (पण मजकूर सारखाच!) आई-वडिलांकडून सोडलं जातं! आणि शाळा सुरू व्हायच्या आधीच, विनाकारणच शाळेचा - अभ्यासाचा 'ताण' निर्माण होतो.

साऱ्या सुटीभर वेगवेगळे संस्कार वर्ग, छंद वर्ग, कला वर्ग, पोहोणे-स्केटिंग-क्रिकेट असे खेळांचे क्‍लासेस, सहली, ट्रेक असल्या धमाल वेळापत्रकात मनापासून गुंगलेली मुले एकदम टॉप गियरमधून शाळेच्या रिव्हर्स गियर मधे पडतात! 'सुटी म्हणजे आनंद, सुप्त गुणांचा विकास' आणि 'शाळा म्हणजे फक्त अभ्यास आणि जीवघेणी स्पर्धा' अशा दोन हवाबंद कप्प्यात मुलांच्या सुंदर (?) बालपणाचे तुकडे पडतात.'

शाळेतील भाषा, शास्त्र, गणित, तर्क असा बलाढ्य विषयांची हाताळणी, आपल्या मुलांचा डावा मेंदू अगदी फुलस्पीड मधे करीत असतो. (कारण तेच त्याचे काम आहे) परंतु संगीत, चित्रकला, कल्पना, भावना, सामाजिक जाणीवा आणि खासकरून हस्तकौशल्य व सृजनशीलता सांभाळणारा उजवा मेंदू न वापरल्याने चक्क गंजू लागतो. थोडक्‍यात, दोन बैलांच्या गाडीचा एक बैल कामाअभावी सुस्तावतो तर दुसरा बैल प्रचंड कामाने थकून जातो. पर्यायाने मुले थोड्याच वेळात दमतात, मेंदूची कार्यप्रणाली मंद होते. एकाग्रता कमी होते. अस्थिरता व चिडचिड निर्माण होते!

खरं तर हस्तकला, चित्रकला, प्रयोग, निसर्ग निरीक्षण, छोटे मोठे ट्रेक, भ्रमंती, गप्पा-गाणी-गोष्टी, नाटक, नृत्य हे संगळं फक्त सुटीपुरते मर्यादित न राहाता, शिबिर-संस्कारवर्ग असल्या चौकटीत न अडकता, रोजच्या शाळेबरोबरच चालू राहिले पाहिजेत. हे सगळे उजव्या मेंदूचे उपक्रम शाळेतील अभ्यासाच्या ताणाला एक झकास "उतारा' मिळवून देतात. संगणकाच्या भाषेत 'ड्युएल प्रोसेसर' मेंदू जास्त जोमाने, न थकता काम करू शकतो. आपण सर्वजण दर आठवड्याला रविवारची (काही ठिकाणी शनिवार सुद्धा) हक्‍लाची सुट्टी घेतो. मग केवळ शरीरालाच नव्हे तर आपल्या मेंदूलाही ती का नको?

पण ही हक्काची सुट्टी बहुतेक मुले टाइमपास करण्यात घालवतात. त्यात अर्थात टी. व्ही. आणि संगणक (पुन्हा डाव्या मेंदूचेच काम) मुख्य वेळ खातात. उरलेला वेळ उगाच भटकण्यात व हॉटेलिंग करण्यात जातो. जरा जागरुक पालक असले, तर मुलांना क्‍लासेस मधे अडकविण्यात येते. परंतु मुलाने स्वतःहून काही केले आहे. नवीन कौशल्ये आत्मसात केली आहेत हे घडतच नाही. मग "चमच्याने भरवले' तरच खायची सवय लागते. हे टाळण्यासाठी, मुलांना शेजारी बसवून वेगवेगळी कौशल्ये शिकवावी लागतात. कारण कौशल्य नसेल तर निव्वळ माहितीचा विशेष उपयोग होत नसतो. कौशल्य असेल तर मग त्यात शास्त्रीय संकल्पना आणि कलात्मक सृजनशीलता एका मेळाने येतात. ही प्रक्रिया केवळ सुटीपुरती मर्यादित नसून निरंतर असायला हवी.

ही निरंतर प्रक्रिया वर्षभर चालू ठेवण्याचे काम गेली वीस वर्षे श्री. माधव खरे आणि सौ. सुनीता खरे शास्त्रवाहिनीच्या माध्यमातून करत आहेत. हस्तकौशल्ये आणि मूलभूत शास्त्रीय माहितीचा एकत्रित वापर करून (थोडक्‍यात, उजव्या व डाव्या मेंदूचा एकत्र वापर) सुंदर व उपयुक्त प्रकल्प निर्माण करण्याचे तंत्र शास्त्रवाहिनी मुलांपर्यंत सहजपणे पोहोचविते. त्यातून मुलांचा आत्मविश्‍वास तर वाढतोच पण त्यांच्यात स्वयंशिक्षणाची आवड निर्माण होते हे विशेष महत्त्वाचे!

- डॉ. सुनील सुरेश गोडबोले

shastravahini@rediffmail.com

(डॉ. गोडबोले पुण्यातील बालरोगतज्ज्ञ आहेत. बालमानसशास्त्रावर त्यांचे लेखन प्रसिद्ध आहे. 'आई मी काय खाऊ...?', 'पोरी जरा जपून', 'बालपण फुलवताना' ही त्यांची पुस्तकेही प्रसिद्ध आहेत.)

original at - http://beta.esakal.com/Blog/BlogDetail.aspx?Id=1a47a9df-9004-4849-8ca9-427a9296dd1b&SID=727

इण्टरव्ह्यूला जाताना...

नोकरीसाठी इण्टरव्ह्यू देण्याची वेळ प्रत्येकावर केव्हा ना केव्हा येतेच. काहींना पहिल्या फटक्यातच नोकरी मिळते, त र काहींना असे अनेक इण्टरव्ह्यू द्यावे लागतात. इण्टरव्ह्यू देण्याची कितवीही वेळ असली, तरी प्रत्येकाने काही गोष्टी हमखास लक्षात ठेवायला हव्यात. ....... * तुम्हाला दिलेल्या इण्टरव्ह्यूच्या वेळेच्या किमान दहा मिनिटं आधी उपस्थित रहा. इण्टरव्ह्यूला उशीरा पोहोचणं, तुमचं इम्प्रेशन बिघडवू शकतं. * आपली बॉडी लँग्वेज सकारात्मक राहील, याची काळजी घ्या. समोरच्याच्या डोळ्याला डोळे भिडवून आत्मविश्वासाने बोला. समोरच्या व्यक्तीची नजर कधीही चुकवू नये, असं केल्यास तुमच्याबद्दल गैरसमज होऊ शकतो. चेहऱ्यावर हलकं स्माइल ठेवायला हवं * आपले कपडे योग्य ठेवा. नखं कापलेली व्यवस्थित असू दे. बूटांना पॉलिश असेल याची काळजी घ्या. केस नीट विंचरायला हवेत. * काही वेळेस टेलिफोन इण्टरव्ह्यू घेऊन योग्य उमेदवाराची प्राथमिक किंवा अंतिम निवड केली जाते. ही वेळ तुमच्यावरही येऊ शकते. म्हणूनच अर्ज केल्यापासून अशा इण्टरव्ह्यूसाठी तयार रहा. * पॅनल इण्टरव्ह्यूमध्ये प्रश्न विचारणाऱ्या व्यक्तीबरोबरच इतरांकडेही लक्ष द्यायला हवं. * भडक मेकअप करू नका. भरपूर दागिने किंवा उग्र परफ्यूम लावू नका. * आपला इण्टरव्ह्यू नक्की कोणत्या पदासाठी आहे, त्या पदाच्या जबाबदाऱ्या आणि आवश्यक क्षमता, स्किल्स यांची माहिती आधीच जाणून घ्यायला हवी. * बऱ्याच जणांना इण्टरव्ह्यू म्हणताच टेन्शन येतं. पण हे टेन्शन चेहऱ्यावर दिसणार नाही, याची काळजी घ्या. * कम्युनिकेशन स्किल डेव्हलप करा. समोरच्या व्यक्तीशी योग्य प्रकारे संवाद साधायला हवा. अती बोलणं किंवा कमी बोलणं, असं करू नका. * इण्टरव्ह्यू तुमचा असला, तरी इण्टरव्ह्यूच्या शेवटी तुम्हीही काही प्रश्न इण्टरव्ह्यू घेणाऱ्यांना विचारू शकता. इण्टरव्ह्यू घेणाऱ्यांनी तुम्हाला काही प्रश्न आहेत, का असं विचारताच 'हो' उत्तर देणं तुमचा त्या कंपनी, कामाबद्दलचा इण्टरेस्ट दाखवून देतो. पण हे प्रश्न विचारताना काळजी घ्या. इण्टरव्ह्यू घेणाऱ्या व्यक्तींचं पद (पोझिशन) लक्षात घेऊन त्यांना प्रश्न विचारा. कंपनी कल्चर, आपल्या क्षमता आणि आपल्याकडून असणाऱ्या अपेक्षा तसंच इण्टरव्ह्यू प्रक्रिया याबद्दल तुम्ही विचारू शकता. * इण्टरव्ह्यूला जाण्यापूवीर् सिगारेट ओढू नका किंवा च्युईंगम चघळू नका. * आपला आवाज सगळ्यांपर्यंत नीटपणे पोहचेल, याची काळजी घ्या. * शेकहॅण्ड करताना तुमच्या व्यक्तिमत्त्वातील ठामपणा, आत्मविश्वास दिसून येऊ दे. * आपण कोणत्या कंपनीत इण्टरव्ह्यूला जात आहोत, त्या कंपनीची संपूर्ण माहिती तुमच्याकडे असायला हवी. * इण्टरव्ह्यूला जाताना सटिफिर्केट्स सादर करावी लागतात. अशा वेळी कधीही बनावट सटिफिर्केट्स सादर करू नका. * आपल्या आधीच्या/ सध्याच्या कंपनी किंवा मालकाबद्दल वाईट बोलू नका. * काही वेेळेस ग्रुप इण्टरव्ह्यूमधून एखाद्याची निवड केली जाते. तुम्ही अशा इण्टरव्ह्यूला सामोरं जात असाल, तर तुम्ही इतरांहून वेगळे आणि स्मार्ट आहात हे दाखवून द्यायला हवं. त्याचबरोबर आपण टीममध्ये व्यवस्थितपणे काम करू शकतो, हे दाखवून द्यायला विसरू नका. * मोबाइल आज हमखास सगळ्यांकडे असतो. पण इण्टरव्ह्यूच्या वेळेस आपला मोबाइल बंद किंवा सायलेण्ट मोडवर ठेवायला विसरू नका. - प्रगती फास्ट टीम original at - http://maharashtratimes.indiatimes.com/articleshow/4507164.cms

परिपूर्ण शाळा

:

- कविता कर्वे प्रिन्सिपॉल, आयएफएफएस बिलबाँग हाय स्कूल, ठाणेच्या माजी प्रिन्सिपॉल पूर्वी बोर्डिंग स्कूलमध्ये शिकायला जाणारी मुलं ठराविक वर्गातली असायची. आज रेसिडेन्शियल आणि डे-स्कूल्सची मागणी वाढत आहे. शाळेत मुलाच्या अभ्यासाबरोबरीने त्याची आवड लक्षात घेऊन त्यानुसार त्याला एखादी कला किंवा खेळ शिकवले जातात. रेसिडेन्शिल स्कूलची संकल्पना बोर्डिंग स्कूलवर आधारित असली तरी दोघांमध्ये मूलभूत फरक आहे. रेसिडेन्शियल स्कूल शहराच्या धकाधकीपासून दूर असली तरी शहरापासून लांब नसतात. कर्जतमध्ये 'इंडिया र्फस्ट फाऊण्डेशन' हे असंच एक रेसिडेन्शियल स्कूल सुरू होत आहे. ....... इंग्रजीमध्ये एक म्हण आहे, Values are not taught but caught. जीवनमूल्यं ही शिकवता येत नाही, ती आत्मसात करावी लागतात. ही म्हण खरी असली तरी पूर्णसत्य नाही. जीवनमूल्यं शिकवता येत नाही ही गोष्ट खरी आहे पण जीवनमूल्यांकडे बघण्याचा दृष्टिकोन मात्र शिकवावा लागतो. मूल जन्माला येतं त्यावेळी त्याला भल्याबुऱ्याची जाण नसते. चांगल्या-वाईट गोष्टी शिकवण्याचं काम हे आई-वडिल आणि गुरुजनांचं असतं. कर्जतमध्ये नव्याने सुरू होत असलेल्या 'इंडिया र्फस्ट फाऊण्डेशन' या रेसिडेन्शियल स्कूलचा मुख्य उद्देशच मुलांना व्यापक दृष्टिकोन देण्याचा आहे. यामुळे त्यांच्या शाळेचं घोषवाक्यच 'वसुधैव कुटंुबकम्' असं आहे. याचाच अर्थ संपूर्ण विश्व आपल्या कुटुंबाप्रमाणे असून त्याच्या हिताचाच विचार आपल्याकडून व्हायला हवा. शाळेबद्दलची अधिकाधिक माहिती पालकांना मिळावी यासाठी ठिकठिकाणी सेमिनार्सचं आयोजन करण्यात आलं आहे. त्याची माहिती खाली दिली आहे. 'इंडिया र्फस्ट फाऊण्डेशन' या शाळेच्या उभारणीमध्ये भानुशाली कुटंुबाचं फार मोठं योगदान आहे. शाळेचे मॅनेजिंग ट्रस्टी पी. सुब्रमण्यम यांचाही शाळेच्या उभारणीमध्ये मोठा सहभाग आहे. शाळेची उद्दिष्ट्य : आजचे पालक करिअर ओरिएण्टेड असल्यामुळे त्यांच्याकडे आपल्या मुलाला देण्यासाठी पुरेसा वेळ नाही. त्यात विभक्त कुटुंबपद्धतीमुळे मुलांचा प्रश्ान् सतत त्यांना भेडसावत असतो. करिअर करताना त्यांचं अर्धं लक्ष शाळा आणि पाळणाघरात असणाऱ्या मुलाकडे असते. मुलांच्या लैंगिक शोषणाचे प्रकार वाढत असल्याने मुलांविषयी त्यांना सतत काळजी वाटत असते. म्हणूनच आजच्या पालकांसाठी रेसिडेन्शियल स्कूल्स फायदेशीर ठरत आहेत. या शाळांमध्ये आंतरराष्ट्रीय दर्जाचा अभ्यासक्रमाचा शिकवला जातो. प्रत्येक वर्गात विद्यार्थ्यांची संख्या मर्यादित असते. या शाळेमध्ये अभ्यासाबरोबर मुलांच्या सर्वांगिण विकासावरही भर दिला जातो. मुलाच्या आवडीची कला, खेळ यामध्ये त्याला प्रोत्साहन दिलं जातं. यामध्ये मुलाची आवड लक्षात घेतली जाते. इथे मूल स्वावलंबी होतं. तसंच त्याच्यामधले नेतृत्त्वगुण वाढीला लागतात. शाळेची वैशिष्ट्य: इंडिया र्फस्ट फाऊण्डेशन ही शाळा 'को-एडेड' आहे. या शाळेत आयसीएसई अभ्यासक्रम प्रस्तावित आहे. मुलांच्या मनात परीक्षेची भीती निर्माण होऊ नये म्हणून प्राथमिक वर्गांच्या परीक्षा घेतल्या जाणार नाहीत. त्याऐवजी मुलांची नियमित चाचणी केली जाईल. त्याविषयीचं दडपण मुलांना येऊ नये याचीही काळजी घेतली जाईल. मुलांना अभ्यासाची गोडी लागावी यासाठी विशेष प्रयत्न केले जाणार आहेत. शाळेमध्ये मुलांना शिकवली जाणारी जीवनमूल्यं, ० जगा आणि जगू द्या. ० आपल्याबरोबरच्या विद्यार्थ्यांशी सलोख्याने वागा. ० एकजुटीने राहा. ० प्रेम, सत्य आणि सहिष्णुतेचं महत्त्व जाणा. शाळेचं वेगळेपण : रेसिडेन्शियल स्कूलमध्ये मुलं शिस्तबद्ध, स्वावलंबी होतात. पण बरेचदा हे गुण त्यांना कुटुंबापासून दूर नेतात. इंडिया र्फस्ट फाऊण्डेशन मात्र मुलांमध्ये आणि त्यांच्या पालकांमध्ये दुवा बनण्याचं काम करेल. मुलामध्ये घरची ओढ टिकून राहण्यासाठी महिन्यातून एकदा मुलाला पालकांसोबत शेवटच्या शुक्रवारी संध्याकाळी घरी जाता येईल. आज विभक्त कुटुंबपद्धतीमुळे मुलांना आजी-आजोबांची माया मिळत नाही. इंडिया र्फस्ट फाऊण्डेशनने आपल्या आठवड्याच्या कार्यक्रमांमध्ये खास आजी-आजोबांसाठी तास राखून ठेवला आहे. वर्गातल्या एका मुलाच्या आजीआजोबांना आठ ते दहा दिवस शाळेत राहता येईल. त्या दिवशी आजीआजोबा आपल्या नातवंडासोबत तसंच त्यांच्या मित्रमैत्रिणींसोबत एक दिवस घालवतील. त्यांना गोष्टी सांगतील. गाणी, स्तोत्रं शिकवतील. आजी-आजोबांना इथे फक्त येण्याचा खर्च करावा लागेल. त्यांच्या राहण्याचा, जेवण्याखाण्याचा खर्च करावा लागणार नाही. मुलांना देशातल्या तसंच परदेशातल्या कला शिकवण्यासाठी 'ग्लोबल व्हिलेज' उभारण्यात आलं आहे. मेडिटेशन, योग शिकण्यासाठी खास सेण्टर उभारलं आहे. विश्वातल्या प्रत्येक देशातल्या मान्यवरांविषयी माहिती देण्यासाठी 'हॉल ऑफ फेम'ची योजना करण्यात आली आहे. याशिवाय मुलांसाठी अद्ययावत सोयींनी सुसज्ज असं हॉस्टेलही बांधण्यात आलं आहे. प्रत्येक मूल हे खास असतं. त्याची स्वत:ची ओळख असते. मुलामधली निरागसता न घालवता त्याला स्वतंत्र व्यक्तिमत्त्व म्हणून घडवण्याचा वसा इंडिया र्फस्ट फाऊण्डेशनने घेतला आहे. मुलामध्ये 'ए' अॅम्बिशनचा, 'बी' ब्रेव्हरीचा आणि 'सी' कॉन्फिडन्सचा रुजवण्यात शाळेला यश येईल हे मात्र निश्चित. - कुमुद इतराज original at - http://maharashtratimes.indiatimes.com/articleshow/4511524.cms

सॉफ्ट स्किल्सचं महत्त्व

शिक्षण पूर्ण झालं, की नोकरी मिळवण्याची खटपट सुरू होते. नोकरी मिळवण्याच्या या अग्नीपरीक्षेत हल्ली एज्युकेशन क्व ॉलिफिकेेशनबरोबरच तुमची पर्सनॅलिटी, सॉफ्ट स्किल्सही तपासली जातात. म्हणूनच शिक्षणाबरोबरच आपलं एकंदर व्यक्तिमत्व विकसित करायला हवं. व्यक्तिमत्व विकसित करतानाच सॉफ्ट स्किल्सही अंगी बाणवायला हवीत. यात कम्युनिकेशन स्किल, लिसनिंग, मॅनर्स/ एटिकेट्स, नेगोशिएट, लँग्वेज, सौजन्य, टीम स्पिरीट, या महत्त्वाच्या सॉफ्ट स्किल्सचा समावेश होतो. आजच्या प्राफेशनल लाइफमध्ये यशस्वी होण्यासाठी ही सॉफ्ट स्किल्स तुमच्याकडे असणं आवश्यक आहे. आता, तुम्ही म्हणाल हे सॉफ्ट स्किल्स डेव्हलप कसे करणार? म्हटलं तर तसं सोपं आहे. ऑफिसमध्ये गेल्यावर सहकाऱ्यांना गुडमॉनिर्ंग म्हणत ग्रीट करायला विसरू नका. दुसऱ्यांच्या कामाचं कौतुक करा. इतरांशी बोलताना बॉडी लँग्वेज सकारात्मक असू दे. तसंच आवाज, आणि भावनांवर कण्ट्रोल ठेवा. ऑफिसमध्ये आपलं आऊटफिट नीट असू दे. दुसऱ्यांना नकार देताना त्यांच्या भावना दुखावल्या जाणार नाहीत याची काळजी घ्या. ऑफिसमध्ये काम करणं म्हणजे टीमवर्क आलंच. सहकाऱ्यांना घेऊन एकत्र काम करण्याचा आणि लीडरशिप स्किल्स तुम्हाला यश मिळवून देतील. संवाद एकतफीर् होणार नाही हे लक्षात ठेवा. - प्रगती फास्ट टीम

original at - http://maharashtratimes.indiatimes.com/articleshow/4585709.cms

मुलांना करिअर निवडायची पूर्ण मुभा द्या

कौन्सेलिंग सायकोलिजिस्ट मुग्धा बवरेंचा सल्ला 'मुलांच्या करिअर प्लानिंगमध्ये पालकांचा सहभाग जरूर असावा, परंतु त्यांनी मुलांना त्यांच्या आवडीचं करिअर निवडण्याची मुभा दिली पाहिजे. पालकांचा सहभाग असावा, परंतु आग्रह असू नये,' असं मत कौन्सेलिंग सायकोलिजिस्ट मुग्धा बवरे यांनी व्यक्तकेलं. 'महाराष्ट्र टाइम्स' आणि 'गोल्स'तर्फे आयोजित करण्यात आलेल्या करिअर कौन्सेलिंग सेमिनारमध्ये त्या पालक आणि विद्यार्थ्यांना मार्गदर्शन करत होत्या. दहावी-बारावीच्या परीक्षांनंतर करिअरच्या मळलेल्या वाटा निवडण्यापेक्षा विद्यार्थ्यांनी नवनवीन करिअर ऑप्शन्सचा विचार करून आपलं भविष्य उज्ज्वल बनवावं, असा सल्लाही त्यांनी दिला. करिअर निवडताना त्या विषयात केवळ रस असणं आवश्यक नाहीए तर आपल्यात तेवढी किमान पात्रता आहे का, हेही तपासावं, असंही त्या पुढे म्हणाल्या. मुलासाठी कोणतं करिअर निवडायचं यासाठी करिअर कौन्सिलरची मदत घेणं पूर्वी कमीपणाचं मानलं जाई. कारण त्यासाठी एका 'सायकोलिजिस्ट'कडे जावं लागतं. परंतु आता हे चित्र बदलत आहे. दहा वर्षांपूर्वी आपण जेव्हा करिअर कौन्सेलिंग चालू केलं तेव्हा करिअर मार्गदर्शनसाठी येणाऱ्या विद्यार्थ्यांची संख्या अत्यल्प होती. मात्र आता तसं नाहीए, असं मुग्धा बवरे म्हणाल्या. अनेकजण करिअरसंदर्भातल्या मार्गदर्शनसाठी वेबसाइट्स शोधत राहतात. परंतु वेबसाइट्सवरची माहिती विश्वसनीय असतेच असं नाही. त्यातले बरेचे कोसेर्स कालबाह्य झाले असल्याची शक्यता असते. म्हणूनच भरपूर डेटाबेस आणि नवनवीन कोसेर्सची माहिती असणाऱ्या करिअर कौन्सेलरकडे जाणं कधीही उत्तम, यावर बवरे यांनी भर दिला. करिअर कौन्सेलर विद्यार्थ्यांना शास्त्रोक्त मार्गदर्शन करतात तसंच त्यांचे विचार पूर्वग्रहदूषित नसतात. त्यामुळे विद्यार्थ्यांना योग्य आणि अचूक माहिती मिळते, असंही त्या म्हणाल्या. करिअर गायडन्स नेमकं कधी चालू करावं, या महत्त्वाच्या प्रश्नावरही बवरे यांनी प्रकाश टाकला. मूल नववीत असताना त्याने दहावीपुढल्या करिअरचा विचार सुरू करावा. दहावीचे मार्क्स कळल्यानंतर करिअरचा विचार करण्याने विद्यार्थ्यांचं नुकसान होऊ शकतं. कौन्सेलर अॅप्टिट्युड टेस्टच्या मदतीने विद्यार्थ्याचा कल कोणत्या विषयाकडे आहे याची चाचपणी करतात. काही पालक आपल्या अपूर्ण इच्छा पूर्ण करण्यासाठी मुलांवर करिअर लादतात, ते योग्य नाही. त्यापेक्षा आपल्या मुलाचा कल आणि क्षमता यांचा विचार करून त्याला योग्य करिअर निवडण्यास मदत करावी, असा सल्ला बवरे यांनी दिला. खूप चांगले मार्क्स मिळाले तर सायन्सला, त्याहून कमी मार्क्स मिळाले तर कॉमर्सला आणि त्याहून कमी मार्क्स असतील तर आर्ट्सला प्रवेश घ्यायचा, ही वृत्ती पालक आणि विद्यार्थ्यांमध्ये सर्वसाधारणपणे दिसते. परंतु आता प्रत्येक शाखेमध्ये उत्तमोत्तम कोसेर्स उपलब्ध असल्याने हा विचार मनातून काढून टाकला पाहिजे, यावर बवरे यांनी भर दिला. खासगी संस्थेतून एखादा कोर्स करण्यापूवीर् ती संस्था ऑथराइज्ड आहे की नाही याची पालक आणि विद्यार्थ्यांनी चौकशी करणं आवश्यक आहे. त्यानंतर बवरे यांनी सायन्स, कॉर्मस आणि सायन्स या तिन्ही शाखांमधल्या विविध करिअर ऑप्शनची सविस्तर माहिती दिली. बोरिवली इथल्या प्रबोधनकार ठाकरे नाट्यगृह संकुलातल्या ज्ञानविहार लायब्ररीमध्ये आयोजित करण्यात आलेल्या या सेमिनारला पालक आणि विद्यार्थ्यांनी मोठ्या प्रमाणावर हजेरी लावली. प्रगती फास्ट टीम original at - http://maharashtratimes.indiatimes.com/articleshow/4637191.cms

बेटर ऑप्शन फॉर बेटर जॉब!

बारावीनंतर टिपिकल बीएसस्सी, बीकॉम, बीए होण्यापेक्षा नोकऱ्यांचे दरवाजे उघडणाऱ्या प्रोफेशनल डिग्री कोसेर्सवर मुल ांच्या उड्या पडताहेत. बारावी झाली, की डॉक्टर, इंजीनिअर्स सोडले, तर प्रत्येकाचे वेध ग्रॅज्युएशन करण्याकडे लागतात. पण गेल्या काही वर्षांत टिपिकल बीएस्सी, बीकॉम, बीएसाठीची गदीर् ओसरत चालली आहे. कारण प्रोफेशनल डिग्री ऑप्शन्स पॉप्युलर होऊ लागलेत. मुंबई युनिव्हसिर्टीचे हे डिग्री कोसेर्स बहुतेक मोठ्या कॉलेजांमध्ये सुरू आहेत. माकेर्टची गरज लक्षात घेऊन हे कोर्स बनवले जातात. त्यामुळे थेट रोजगार देणारे हे कोर्स नवा ट्रेण्ड घडवत आहेत. त्यामुळेच शहरातल्या सगळ्या महत्त्वाच्या कॉलेजांमध्ये नेहमीच्या डिग्रींपेक्षा प्रोफेशनल डिग्रींची कट ऑफ लिस्ट जास्त मार्कांना लागते. बीएसस्सी इन अॅनिमेशन सध्या अॅनिमेशनची चलती आहे आणि त्याचबरोबर अॅनिमेशनमधल्या बीएसस्सीचीही. एण्टरटेन्मेण्ट इण्डस्ट्री वाढतेय. अनेक मोठे कॉपोर्रेट्स आणि हॉलिवूडचे निर्मातेही भारतात प्रॉडक्शन हाऊस सुरू करतायत. त्यामुळे नेहमीचे अॅनिमेशनचे छोटेमोठे कोर्स करण्यापेक्षा याला प्राधान्य दिलं जातंय. बीएमएस : बॅचलर ऑफ मॅनेजमेण्ट स्टडीज इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ मॅनेजमेण्ट आणि एमबीएवाल्यांचं ग्लॅमर आता आपल्या आजूबाजूच्या कॉलेजांमधल्या बीएमएसलाही आलंय. मिठिबाईसारख्या कॉलेजांत तर कम्प्युटर सायन्सपेक्षाही बीएमएसला जास्त मागणी आहे. बीएमएम : बॅचलर ऑफ मास मीडिया मीडिया क्षेत्रात प्रचंड ग्लॅमर आहे आणि लोकांशी बांधिलकीही. हा कोर्स असलेल्या कॉलेजांकडे मुलांचा ओढा आहे. बीएमएम आणि बीएमएसचे कोर्स मुंबई विद्यापीठाने २००१ पासूनच सुरू केलेत. हा कोर्स केल्यानंतर जर्नलिझम, अॅडव्हर्टायझिंग, पब्लिक रिलेशन्स, कापोर्रेट्स, अशा अनेक ठिकाणी ही मुलं चिकटतायत. बीएस्सी इन आयटी बीएस्सी इन कम्प्युटर सायन्स बीएस्सी इन बायोटेक्नॉलॉजी कम्प्युटर, इन्फमेर्शन टेक्नॉलॉजी आणि बायोटेक्नॉलॉजी ही नव्या जगाची टेक्नॉलॉजी आहे. त्याचं मोठं माकेर्टही आहे. देशात आणि परदेशात मोठ्या पगाराच्या नोकऱ्या यात आहेत. रेग्युलर कोसेर्सपेक्षा हे कोर्स खूप महत्त्वाचे आणि करिअरला आकार देणारे आहेत. बीएफएम : बीकॉम इन फायनान्शिअल माकेर्ट बीबीआय : बीकॉम इन बँकिंग अॅण्ड इन्शोरन्स बीएएफ : बीकॉम इन अकौण्टन्सी अॅण्ड फायनान्स रेसेशन असो की तेजी फायनान्शिअल सेक्टरमधल्या करिअरचा शेअर वधारतोच आहे. एकूण आथिर्क व्यवहारात मुलांना तरबेज करणाऱ्या या कोर्सना मोठा प्रतिसाद आहे. या कोर्सशी खूप मोठी इण्डस्ट्री अॅटॅच असते. त्यामुळे यात ग्रॅज्युएट झाल्यानंतर त्यांना लगेचच मन्थली २० हजारपासून जॉब मिळतो. पण, बीकॉमनंतर ही ऑफर तीन हजारांपासूनही असू शकते. यावषीर्पासून जयहिंदसारखं कॉलेजही बीएएफ आणि बीएफएमचे कोर्स सुरू करतंय. originala at - http://maharashtratimes.indiatimes.com/articleshow/4614420.cms

प्रगती फास्ट करिअर फीस्ट

बारावीचा रिझल्ट लागून आता अॅडमिशनची धांदल उडालीय. मिळालेल्या मार्क्सवर फॅकल्टी निवडण्याची धावाधाव सुरू आहे. पण, मार्केटमध्ये कोणत्या करिअर्सची चलती आहे, हे कुणीतरी सांगायला हवं. आपल्या आवडत्या फिल्डमध्ये किती संधी आहेत हेही मुलांना ठाऊक नसतं. इतकंच नव्हे, तर करिअर निवडताना कोणते निकष ठरवावेत हेही समजून घेतलं जात नाही. हे टळावं म्हणून 'मुंबई टाइम्स प्रगती फास्ट'ने करिअर सेमिनारचं आयोजन केलंय. ११ जूनला दुपारी दोन ते पाच या तीन तासांमध्ये एक्स्पर्ट्स खूप नवी दालनं खुली करणार आहेत. चर्चगेटच्या गव्हन्मेंण्ट लॉ कॉलेजमध्ये एक्पर्ट्सचं मार्गदर्शन आणि त्यांच्याशी चर्चा असा का कार्यक्रम असेल. गव्हन्मेंट लॉ कॉलेज अॅल्युम्नाय असोसिएशनचं सहकार्य या कार्यक्रमाला मिळालंय. प्रथम येणाऱ्याला प्राधान्य असेल. करिअरच्या मैदानातही मराठीच पुढे आपण मध्यमवर्गीय मराठी मुलं आणि पालक करिअर निवडताना नेमके कुठे अडखळतो. आपल्या सामाजिक आथिर्क स्थितीमुळे आपल्या डोक्यात कुठले मेण्टल ब्लॉक असतात, हे एकदा समजून घेतलं की मग मराठी मुलांच्या टॅलेण्टला कुणीच रोखू शकत नाही. हे लक्षात घेऊन 'करिअरच्या मैदानातही मराठीच पुढे' या विषयावर प्रसिद्ध कौन्सेलर वृषाली आठल्ये अनुभव मांडतील. घाई-गडबडीतही कसं निवडाल करिअर बारावीचा रिझल्ट लागलाय. दहावीचा रिझल्ट लवकरच लागेल. त्यामुळे करिअर निवडण्यात फारसा वेळ नाही. पण अशावेळेस म्हणजे घाईगडबडीतही करिअर कसं निवडता येईल, या विषयावर ग्रोथ सेण्टरच्या सुचित्रा सुवेर् बोलतील. घाईतही माहिती कशी मिळवावी आणि निर्णय करताना कोणती काळजी घ्यावी, असा हा विषय आहे. शिवाय हे टाळण्यासाठी करिअर प्लॅनिंगविषयीही त्या बोलणार आहेत. एज्युकेशन लोन्स कसे मिळवाल? सध्या शिक्षण महाग झालंय. पण एज्युकेशन लोन्स हा यावर पर्याय आहे. हा खूप महत्त्वाचा आणि दुर्लक्षित विषयावर या विषयातले तज्ज्ञ माहिती देतील. कोणत्या कोर्सला, कोणती बँक कशी कर्ज देते किंवा लोनसाठी अॅपिअर कसं होता येईल याची सगळी माहिती यावेळी दिली जाईल. बोला बिनधास्त हे मार्गदर्शन पार पडल्यावर तुम्हाला या तज्ज्ञांशी बोलून तुमच्या शंकांचं समाधान करून घेता येईल. या थेट इण्टरअॅक्टिव सेशनमध्ये तुम्ही आधी लिहून प्रश्न विचारू शकता. त्यातील निवडक आणि अधिकाधिक प्रश्नावर एक्स्पर्ट्स उत्तरं देतील.

original at - http://maharashtratimes.indiatimes.com/articleshow/4637247.cms

घोकंपट्टी ते आयटीबीटी फास्ट फॉर्वर्ड

'बे एके बे' म्हणत घोकंपट्टी करत परंपरागत व्यवस्थेला धक्का न देता त्याच त्या चाकोरीभोवती फिरणाऱ्या शिक्षण पद्धत ीच्या चक्रव्युहातून बाहेर पडणारी पिढी पूवीर् भांबावलेली असायची. वास्तवतेची जाण आल्यावर आपण नक्की इतकी वषेर् काय शिकलो, याचे पुनरावलोकन करत बसायची. तेव्हा त्यांच्या ध्यानात यायचं की, हे सर्व पुस्तकी होतं. खरं जग निराळंच आहे. मग वास्तव जगाची ओळख सुरू व्हायची. तोपर्यंत बराचसा काळ निघून जायचा...ही परिस्थिती आता बदललीय. फास्ट फूडच्या या जगात शिक्षणही तसंच झालंय. स्पधेर्च्या वर्तुळात राहाताना बदलाच्या वाऱ्यांना समाजावून घेऊन तावूनसुलाखून यशाच्या शिखरावर पोहोचणारी नवी पिढी उदयास आली आहे. त्याला कारण शिक्षणाचे बदललेले स्वरूप! जागतिक स्पधेर्च्या या युगात येणाऱ्या समस्यांना तोंड देणारं, कल्पनांना मूर्त स्वरूप देणारं शिक्षण आता अपेक्षित आहे. त्या अपेक्षांची पूतीर् करणारे अनेकविध अभ्यासक्रम निर्माण होऊ लागले आहेत. परंपरागत शिक्षण पद्धतीला छेद देऊन नव्या आव्हानांना सामोरे जाण्यासाठी भक्कम मनोधैर्य आणि व्यापक कल्पनादृष्टी असलेले विद्याथीर् सध्याच्या शिक्षणपद्धतीतून घडताना दिसतात. पूवीर् दहावी, बारावी, पदवी आणि त्यानंतर ठराविक अभ्यासक्रम असायचे. ते पूर्ण करून स्वप्न पूर्ण केलं जायचं. आता येणारी प्रत्येक पहाट काहीतरी नवीन घेऊन येत असल्यानं त्या नव्याशी जुळवून घेणारे अभ्यासक्रम येऊ लागलेत. महाराष्ट्राचा विचार केला, तर ज्ञानाची ही गंगोत्री विद्यार्थ्यांपर्यंत पाहोचवण्यासाठी अनेक विद्यापीठे आहेत. राज्याच्या प्रत्येक भागात विविध विद्यापीठे सुरू करून प्रत्येकाला ज्ञानाचा मार्ग दाखवण्यात आला आहे. त्यामध्ये मुंबई विद्यापीठ, पुणे विद्यापीठ, नागपूर विद्यापीठ, डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ, उत्तर महाराष्ट्र विद्यापीठ, टिळक महाराष्ट्र विद्यापीठ, शिवाजी विद्यापीठ, एसएनडीटी महिला विद्यापीठ यांचा उल्लेख करावा लागतो. या विद्यापीठांशिवाय कृषी क्षेत्रात विद्यार्थ्यांना करिअरच्या संधी देणारी तसेच अन्नधान्याची, फळेफुलांची कमतरता राहू न देण्यासाठी संशोधनाचे काम करणारी कोकण कृषी विद्यीपीठ, महात्मा फुले कृषी विद्यापीठ, पंजाबराव देशमुख कृषी विद्यापीठेही आहेत. बदलणाऱ्या समाजव्यवस्थेचा सर्वांगीण अभ्यास करणारी टाटा इन्स्टिट्यूट ऑफ सोशियल सायन्स, गोखले इन्स्टिट्यूट ऑफ पॉलिटिक्स अॅण्ड इकॉनॉमिक्स, डेक्कन कॉलेज ऑफ पोस्ट ग्रॅज्युएट अॅण्ड रिसर्च इन्स्टिट्यूट या संस्थांद्वारे वेगळ्या क्षेत्रात तरुणांना काम करता येते. कवीकुलगुरू कालिदास संस्कृत विश्वविद्यालय, महात्मा गांधी आंतरराष्ट्रीय हिंदी विश्वविद्यालय ही भाषांच्या बदलत्या प्रवाहांची ओळख करून देणारी विद्यापीठेही आहेत. आयआयटीद्वारे संशोधनाच्या विश्वात विद्यार्थ्यांना काम करता येते. प्रतिकूल परिस्थितीमुळे शिक्षणापासून वंचित राहिलेल्यांसाठी यशवंतराव चव्हाण महाराष्ट्र मुक्त विद्यापीठही आहे. या विद्यापीठांबरोबरच खाजगी शैक्षणिक संस्थांमध्ये विविध अभ्यासक्रम शिकवले जातात. डॉक्टर, इंजिनीअर, वकील, शिक्षक यासाठी असणाऱ्या प्रचलित कोसेर्ससह सध्याच्या काळात नवनवीन कोसेर्सद्वारे करिअरच्या संधी निर्माण झाल्या आहेत. एमबीए, ट्यूरिझमच्या क्षेत्रात अनेक कोसेर्स असून ते पूर्ण करून करिअर घडवता येते. इंजिनियरिंगच्या क्षेत्रात एरॉनॉटिकल इंजिनियरिंगला जास्त महत्त्व आले आहे. अॅव्हिएशन कोसेर्सलाही तरुणांची पसंती मिळत आहे. त्यामध्ये फ्लॉईंग ऑपरेशन, एअरक्राफ्ट मेंटेनन्स हे कोर्स आहेत. बँकिंग क्षेत्रात होणारी उलाढाल लक्षात घेता या क्षेत्राला आवश्यक असणारे ज्ञान दिले जाऊ लागले आहे. त्यामध्ये मर्चंड बँकिंग, ट्रेझरी मॅनेजमेंट, मायक्रो अॅण्ड डेव्हलपमेंट फायनान्स, माकेर्टिंग, ह्युुमन रिसोर्स मॅनेजमेंट, इंटरनॅशनल फायनान्स यांचा समावेश आहे. बिझनेस प्रोसेस आऊटसोसिर्ंगची (बीपीओ) सध्या चलती आहे. त्यासाठी संवाद साधण्याचे प्रशिक्षण दिले जाते. याशिवाय फॅशन डिझाइन, मॉडेलिंग, इंटेरियल डिझाइन, टेक्सटाइल टेक्नॉलॉजी, टेक्सटाइल डिझाइन, फूटवेअर डिझाइन अॅण्ड टेक्नॉलॉजी, हॉटेल मॅनेजमेंट, मास कम्युनिकेशन हे कोसेर्स करिअरचे मार्ग खुले करून देऊ लागले आहेत. - सुजित तांबडे

original at - http://maharashtratimes.indiatimes.com/articleshow/4641236.cms

आजचा दिवस करिअर निवडीचा

ग्लोबलायझेशनमुळे जग खूप जवळ आलं. करिअरचे अनेक ऑप्शन्स ओपन झाले. पण, आजही कित्येकांना करिअरची निवड कशी करायची हे माहित नसतं. हेच लक्षात घेऊन 'मुंबई टाइम्स प्रगती फास्ट'ने करिअर सेमिनारचं आयोजन केलंय. ११ जूनला दुपारी २ वाजता चर्चगेटच्या र्गव्हन्मेण्ट लॉ कॉलेजमध्ये हे सेमिनार होईल. आपण मराठी पालक आणि मुलं करिअर्स निवडताना नेमके कसे अडखळतो. विशिष्ट ऑप्शनपलिकडे विचारच करत नाही. त्यानिमित्त 'करिअरच्या मैदानातही मराठीच पुढे' याविषयावर प्रसिद्ध कौन्सिलिंग सायकोलॉजिस्ट वृषाली आठल्ये बोलणार आहेत. इतकंच नव्हे, तर सुरू असलेल्या घाई-गडबडीत करिअर कसं निवडावं यावर ग्रोथ सेण्टरच्या सुचित्रा सुवेर् बोलणार आहेत. बऱ्याचदा चांगले ऑप्शन, करिअर निवडूनही आथिर्क कुवत नसल्यामुळे आपण मार्ग सोडून देतो. पण, त्यासाठी अनेक बँकांनी, संस्थांनी शैक्षणिक कर्ज देण्याची सुविधा उपलब्ध केली आहे. एज्युकेशन लोनवर श्यामराव विठ्ठल को-ऑप. बँकेचे चैतन्य पंडित याविषयावर मार्गदर्शन करतील. शिवाय या तिन्ही तज्ज्ञांबरोबर आपल्या शंका विचारण्यासाठी उपस्थितांना इण्टरॅक्टिव सेशन्सही आयोजित केलं आहे. त्यातून प्रगतीचा फास्ट ट्रॅक तुमच्यासमोर खुला होईल, हीच अपेक्षा! original at - http://maharashtratimes.indiatimes.com/articleshow/4641236.cms

आर्टसमधलं करिअर

: कमी मार्क्स मिळाले, तरच आर्टस् शाखेला प्रवेश घेण्याचा ट्रेण्ड आता आऊटडेटेड झालाय. करिअर करण्यासाठी म्हणून मुद्दाम विद्यार्थी या क्षेत्राची निवड करू लागले आहेत. म्हणूनच आज ९० टक्के मार्क्स मिळालेले विद्यार्थीही आर्टसकडे वळताहेत. ........... बारावीचा रिझल्ट लागलाय. आता सगळ्याच विद्यार्थ्यांची धावपळ सुरू झाली असेल, ती पुढच्या कोर्सेसच्या प्रवेशासाठी. सायन्सच्या विद्यार्थ्यांना उत्सुकता असेल, ती सीईटीच्या रिझल्टची. सायन्स आणि कॉमर्स शाखेतील कोसेर्सवर विद्यार्थ्यांच्या नेहमीप्रमाणेच उड्या पडतील. पण, आता फक्त या दोन शाखांपुरते विद्यार्थी मर्यादित राहत नाहीत. आर्टस शाखेतही करिअर घडवण्यासाठी विद्याथीर् वळू लागले आहेत. कमी मार्क्स मिळाले, तरच आर्ट्स ग्रॅज्युएशन करण्याचा पर्याय आता मागे पडला आहे. लँग्वेज, टीचिंग, लॉ, आर्किओलॉजी अशा वेगवेगळ्या क्षेत्रात खास करिअर करण्यासाठी म्हणून विद्यार्थी आर्टस शाखेची निवड करू लागले आहेत. ठरवून घेतलेला हा निर्णय अमलात आणण्यासाठी दहावीपासूनच विद्यार्थी या शाखेची वाट धरू लागले आहेत. आर्ट्स क्षेत्रातील अशाच काही करिअर ऑप्शन्सविषयी... * आर्टसमध्ये ग्रॅज्युएशन केल्यावर एखाद्या विषयात एमए करता येईल. तसंच एमपीएससी, यूपीएससी अशा तत्सम स्पर्धा परीक्षा देण्याचा पर्याय आहे. याशिवाय बीएड, एलएलबी, पीजी इन मॅनेजमेण्ट/एमबीए/एमएमएस तसंच मास कम्युनिकेशन, कंपनी सेक्रेटरीशिप, कॉस्ट अकाऊण्टिंग, सोशल सायन्स, एमएसडब्ल्यू, जर्नलिझम आदी कोसेर्स करण्याचा पर्याय उपलब्ध आहे. * याशिवाय टीचिंग (प्रायमरी, प्री प्रायमरी, ड्रॉइंग, क्राफ्ट आदी), फाइन आर्ट्स (परफॉमिर्ंग आर्ट्स, कमर्शिअल आर्ट, टेक्सटाइल डिझायनिंग) आदी कोर्सेसचा पर्यायही आहे. * इतिहास, भूगोल, लॉजिक, इकॉनॉमिक्स, इंग्लिश लिटरेचर, सायकोलॉजी, पोलिटिकल सायन्स, सोशल सायन्स या विषयांमध्ये बीए किंवा एमए करून करिअर डिझाइन करता येईल. सोशल सायन्समध्ये ग्रॅज्युएशन केल्यावर सोशल वर्कमध्ये पीजी करता येईल. सोशल वर्कचा बॅचलर कोर्सही उपलब्ध आहे. बीएसडब्ल्यू, एमएसडब्ल्यू केलेल्या विद्यार्थ्यांना सरकारी, खाजगी तसंच कॉपोर्रेट सेक्टरमध्येही जॉब मिळू शकतात. पोलिटिकल सायन्स, सोशल सायन्स या विषयांचा अभ्यास केलेल्या विद्यार्थ्यांना स्पर्धा परीक्षांची तयारी करणं थोडं सोपं होतं. पीजी करण्यासाठी इण्डॉलॉजी किंवा आन्थ्रोपोलॉजीसारखा विषय घेतल्यास अनेक रिसर्च प्रोजेक्टमध्ये काम करण्याची संधी मिळू शकते. * संस्कृतमध्ये ग्रॅज्युएशन करणाऱ्यांना आज फारशा संधी उपलब्ध नाहीत. न्यूजरीडर किंवा शिक्षक तसंच स्वत:चे क्लासेस घेणे एवढेच मर्यादित पर्याय आहेत. * कोणत्याही भाषेचा (मराठी, इंग्रजी साहित्याचा) अभ्यास करून जर्नलिस्ट, कॉपी रायटर, शिक्षक, ट्रान्सलेटर, न्यूज रीडर आदी जॉब करता येऊ शकतात. * फॉरेन लँग्वेज शिकल्यास ट्रान्सलेटर, इण्टरप्रीटर किंवा एम्बसीमध्ये जॉब मिळू शकतो. शिवाय स्वत:चे क्लासेसही घेता येतात. * नेहमीच्या विषयांपेक्षा ग्रॅज्युएशनसाठी नेहमीच्या विषयांऐवजी आकिर्ओलॉजी, आन्थ्रोपोलॉजी, अॅक्च्युरिअल सायन्स अशा विषयांची निवड करता येईल. * इकॉनॉमिक्समध्ये हायर स्टडीज करून इकॉनॉमिक अॅनालिस्ट, रिसर्चर आदी काम करता येईल. प्रोफेसर, स्टॉक माकेर्ट, इन्शुरन्स एजन्सीज, विविध कंपन्यांमध्ये कन्सल्टण्ट, इन्व्हेस्टमेण्ट अॅनालिस्ट म्हणून काम करता येतं. * सायकोलॉजीमध्येही चाइल्ड, बीहेवरिअल, क्लिनिकल, इण्डस्ट्रिअल अशा कोणत्याही विषयात स्पेशलायझेशन करता येईल. हल्ली या प्रोफेशनल्सना खूप मागणी येऊ लागली आहे. * इकॉनॉमिक्स आणि स्टॅटिस्टिक्सचं कॉम्बिनेशन घेऊन ग्रॅज्युएशन केलेल्या विद्यार्थ्यांना ट्रेड अॅनालिस्ट, फायनान्शिअल अॅनालिस्ट म्हणून काम करता येतं. तसंच बँकेतही नोकरीसाठी अर्ज करता येईल. * मीडियामध्ये स्पेशलायझेशन करायचं असल्यास बारावीनंतर बॅचलर ऑफ मास मीडिया किंवा ग्रॅज्युएशननंतर जर्नलिझम, मास कम्युनिकेशन करता येईल. याशिवाय पब्लिक रिलेशन किंवा अॅडव्हर्टायझिंग हे पर्यायही आहेत. * पुस्तकांची किंवा वाचनाची आवड असेल, तर लायब्ररी सायन्सचा अभ्यास करता येईल. * आर्किओलॉजी, म्युझिओलॉजी हे विषय इतिहासाशी संबंधित आहेत. उत्खननशास्त्र, पुरातत्वशास्त्र, संग्रहालयशास्त्र हे यातील स्पेशलायझेशनचे विषय म्हणता येतील. पुण्याच्या डेक्कन कॉलेजमध्ये या संदर्भातील पीजी कोसेर्स उपलब्ध आहेत. * याशिवाय हॉटेल मॅनेजमेण्ट, फॅशन डिझायनिंग, ट्रॅव्हल अॅण्ड टूरिझम अशा कोसेर्सचाही पर्याय आहे. original at - http://maharashtratimes.indiatimes.com/articleshow/4637213.cms